پروبیوتیک چیست و برای اسهال، یبوست و نفخ چه تفاوتی دارد؟

پروبیوتیک به میکروارگانیسم‌های زنده‌ای گفته می‌شود که در مقدار کافی می‌توانند برای سلامت بدن، به‌ویژه دستگاه گوارش، مفید باشند. باکتری‌های مفید روده، مکمل پروبیوتیک، ماست پروبیوتیک و ترکیباتی مانند Lactobacillus و Bifidobacterium از موضوعات مهم در بررسی این محصولات هستند؛ اما نکته اینجاست که یک پروبیوتیک ممکن است برای یک مشکل گوارشی مفید باشد و برای مشکل دیگر اثر قابل‌توجهی نداشته باشد.

پروبیوتیک چیست؟

پروبیوتیک‌ها میکروارگانیسم‌های زنده‌ای هستند که در صورت مصرف به مقدار کافی، برای سلامت میزبان فایده دارند. بعضی از آن‌ها با تنظیم فعالیت میکروب‌های روده، تعامل با سیستم ایمنی و تاثیر بر فرایندهای گوارشی به حفظ عملکرد طبیعی این بخش از بدن کمک می‌کنند.

روده انسان محل زندگی مجموعه بزرگی از میکروارگانیسم‌هاست که به آن میکروبیوم روده گفته می‌شود. این مجموعه در هضم برخی مواد غذایی، تولید بعضی ترکیبات مفید و حفظ تعادل محیط روده نقش دارد.

 بیماری، مصرف برخی داروها، تغییر رژیم غذایی و عوامل دیگر می‌توانند ترکیب این جمعیت میکروبی را تغییر دهند؛ بااین‌حال، هر مشکل گوارشی الزاما از برهم خوردن تعادل باکتری‌های روده ناشی نمی‌شود.

مهم‌ترین انواع پروبیوتیک کدام‌اند؟

سه گروه شناخته‌شده در محصولات پروبیوتیک عبارت‌اند از:

• لاکتوباسیلوس (Lactobacillus): گروهی از باکتری‌ها که در برخی مکمل‌ها و محصولات تخمیری یافت می‌شوند
• بیفیدوباکتریوم (Bifidobacterium): گروهی از میکروارگانیسم‌ها که در روده انسان حضور دارند و بعضی سویه‌های آن‌ها برای مشکلات گوارشی بررسی شده‌اند
• ساکارومایسس بولاردی (Saccharomyces boulardii): نوعی مخمر زنده که کاربرد آن در برخی انواع اسهال مورد مطالعه قرار گرفته است

نکته مهم این است که نام یک جنس باکتری به‌تنهایی برای پیش‌بینی اثر محصول کافی نیست. حتی دو سویه از یک گونه ممکن است عملکرد متفاوتی داشته باشند. به همین دلیل، هنگام انتخاب مکمل باید نام سویه، مقدار مصرف، کیفیت محصول و شواهد مربوط به مشکل موردنظر بررسی شود. برای خرید قرص کوالی فول پلاس کلیک کنید.

پروبیوتیک برای اسهال چه فایده‌ای دارد؟

برخی سویه‌های پروبیوتیک ممکن است در شرایط مشخص، به‌ویژه در بعضی موارد اسهال مرتبط با آنتی‌بیوتیک، مفید باشند؛ اما شواهد درباره اسهال عفونی حاد یکسان نیست و نمی‌توان همه مکمل‌ها را برای درمان این مشکل توصیه نمود.

اسهال می‌تواند به دلایل مختلفی مانند عفونت ویروسی یا باکتریایی، مسمومیت غذایی، عدم تحمل بعضی مواد غذایی یا مصرف دارو ایجاد شود. بنابراین، انتخاب محصول باید با علت احتمالی آن هماهنگ باشد.

آیا پروبیوتیک برای اسهال بعد از آنتی‌بیوتیک مناسب است؟

آنتی‌بیوتیک‌ها علاوه بر مقابله با باکتری‌های عامل عفونت، ممکن است بخشی از میکروارگانیسم‌های طبیعی روده را نیز تحت تأثیر قرار دهند. در نتیجه، بعضی افراد حین مصرف این داروها یا پس از آن دچار مدفوع شل و افزایش دفعات دفع می‌شوند.

برخی مطالعات نشان داده‌اند که انواع مشخصی از پروبیوتیک‌ها ممکن است خطر اسهال مرتبط با آنتی‌بیوتیک را کاهش دهند. بااین‌حال، این اثر برای همه سویه‌ها و همه افراد ثابت نشده است.

• برای انتخاب مکمل، نوع آنتی‌بیوتیک، سن و شرایط سلامتی فرد را در نظر بگیرید.
• پروبیوتیک جایگزین آنتی‌بیوتیک تجویزشده یا درمان عفونت نیست.
• در صورت مشاهده اسهال شدید یا مداوم پس از مصرف آنتی‌بیوتیک، به‌جای خوددرمانی علت را بررسی کنید.

آیا پروبیوتیک اسهال عفونی را متوقف می‌کند؟

برخی پژوهش‌ها کاهش مدت اسهال حاد را با بعضی سویه‌ها گزارش کرده‌اند، اما در مطالعات دیگر اثر قابل‌توجهی مشاهده نشده است. همچنین راهنمای مؤسسه ملی دیابت و بیماری‌های گوارشی و کلیوی آمریکا تأکید می‌کند که شواهد موجود برای توصیه عمومی به پروبیوتیک در درمان یا پیشگیری از اسهال کافی نیست.

در زمان اسهال، جبران آب و الکترولیت‌ها اهمیت بیشتری دارد. محلول خوراکی جبران آب و املاح (ORS) در بسیاری از موارد برای پیشگیری از کم‌آبی مفید است. وجود خون در مدفوع، تب بالا، درد شدید، استفراغ مکرر، کاهش ادرار یا اسهال بیش از 2 روز در بزرگسالان نیازمند ارزیابی پزشکی است. برای خرید کپسول مگنی شات کلیک کنید.

پروبیوتیک برای یبوست به دفع راحت‌تر کمک می‌کند؟

برخی مکمل‌های پروبیوتیک ممکن است دفعات اجابت مزاج را در افراد مبتلا به یبوست افزایش دهند؛ بااین‌حال، شواهد درباره نوع مناسب، میزان اثر و بهبود سایر علائم هنوز محدود است. در نتیجه، این محصولات را باید گزینه‌ای کمکی دانست، نه جایگزینی قطعی برای درمان یبوست.

یبوست تنها به معنای کم شدن دفعات دفع نیست. مدفوع خشک و سفت، زور زدن هنگام اجابت مزاج و احساس تخلیه ناقص نیز از نشانه‌های آن هستند. کمبود فیبر، دریافت ناکافی مایعات، تحرک کم، تغییر عادت‌های روزانه و برخی داروها می‌توانند در ایجاد این مشکل نقش داشته باشند.

کدام نوع پروبیوتیک برای یبوست مناسب است؟

Bifidobacterium lactis از سویه‌ها یا گروه‌های باکتریایی مورد مطالعه در زمینه یبوست است. در برخی پژوهش‌ها، افزایش دفعات دفع با مصرف فرآورده‌های حاوی این گروه گزارش شده، اما اثر همه محصولات یکسان نیست. برای مدیریت یبوست، اقدامات زیر نیز اهمیت دارند:

• فعالیت بدنی منظم
• نوشیدن مایعات کافی، متناسب با شرایط جسمی و توصیه پزشک
• اختصاص زمان مشخص برای دفع و نادیده نگرفتن احساس نیاز به اجابت مزاج
• مصرف تدریجی مواد غذایی پرفیبر مانند سبزیجات، میوه، حبوبات و غلات کامل
• مصرف فیبر باید به‌تدریج افزایش یابد؛ چون بالا بردن ناگهانی آن ممکن است گاز و نفخ را بیشتر کند.

اگر یبوست با خون‌ریزی، درد مداوم شکم، استفراغ، ناتوانی در دفع گاز یا کاهش وزن ناخواسته همراه است، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید.

پروبیوتیک برای نفخ؛ کدام مکمل انتخاب بهتری است؟

پروبیوتیک‌ها ممکن است در بعضی افراد به کاهش بخشی از علائم گوارشی کمک کنند، اما برای درمان نفخ، هیچ نوعی را نمی‌توان بدون توجه به علت مشکل، بهترین انتخاب برای همه دانست. شواهد پژوهشی درباره تأثیر این مکمل‌ها بر گاز روده، اتساع شکم و احساس پری یکسان نیستند.

نفخ می‌تواند ناشی از تجمع گاز، یبوست، عدم تحمل لاکتوز، مصرف نوشیدنی‌های گازدار یا سندرم روده تحریک‌پذیر باشد. در بعضی افراد نیز غذاهای مشخص یا سریع غذا خوردن، ناراحتی را تشدید می‌کند. به همین دلیل، پیش از انتخاب مکمل بهتر است مشخص شود که مشکل اصلی افزایش گاز، دشواری دفع یا حساسیت دستگاه گوارش است.

آیا لاکتوباسیلوس و بیفیدوباکتریوم نفخ را کم می‌کنند؟

برخی سویه‌های Lactobacillus و Bifidobacterium برای بررسی اثر بر نفخ و سایر نشانه‌های سندرم روده تحریک‌پذیر مطالعه شده‌اند. بااین‌حال، نتایج یکسان نیستند و نمی‌توان فقط با دیدن نام این باکتری‌ها روی بسته‌بندی، کاهش نفخ را قطعی دانست. اگر نفخ شما مکرر است، این نکات را در نظر بگیرید:

• غذاها و نوشیدنی‌هایی را که علائم را تشدید می‌کنند، یادداشت کنید.
• در صورت ابتلا به یبوست، برای بهبود نظم دفع نیز اقدام کنید.
• از مصرف هم‌زمان چند مکمل گوارشی بدون دلیل مشخص خودداری کنید.
• در صورت امتحان یک محصول، تغییر علائم را طی دوره مصرف ثبت کنید.

همچنین بعضی افراد در روزهای ابتدایی مصرف پروبیوتیک، گاز بیشتری احساس می‌کنند. اگر ناراحتی شدید یا مداوم شد، مصرف را ادامه ندهید و درباره مناسب بودن محصول با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

نفخ مداوم یا همراه با کاهش وزن ناخواسته، خون در مدفوع، درد شکم یا تغییر تازه در عادت‌های دفع، به بررسی علت نیاز دارد. مکمل نباید جای تشخیص مشکل زمینه‌ای را بگیرد. برای خرید قرص کلسیمر ویت اسکای کلیک کنید.

تفاوت پروبیوتیک برای اسهال، یبوست و نفخ 

تفاوت اصلی در هدف مصرف و میزان شواهد مربوط به هر مشکل است. یک محصول ممکن است برای کاهش خطر اسهال مرتبط با آنتی‌بیوتیک بررسی شده باشد، درحالی‌که محصول دیگری برای افزایش دفعات دفع در یبوست مطالعه شده است. این دو کاربرد را نباید یکسان در نظر گرفت.

برای انتخاب مکمل به چه نکاتی توجه کنیم؟

نام و سویه میکروارگانیسم؛ نام دقیق سویه، در صورت درج روی برچسب، از عنوان کلی پروبیوتیک اطلاعات بیشتری می‌دهد.

• مقدار میکروارگانیسم زنده: مقدار درج‌شده و معتبر بودن آن تا پایان تاریخ مصرف اهمیت دارد.
• شرایط نگهداری: بعضی فرآورده‌ها به یخچال نیاز دارند و برخی در دمای اتاق نگهداری می‌شوند.
• هدف مصرف: شواهد مربوط به اسهال، یبوست و نفخ را جداگانه بررسی کنید.
• شرایط سلامتی: بیماری زمینه‌ای، ضعف سیستم ایمنی و مصرف داروها می‌توانند در انتخاب محصول موثر باشند.

همچنین پیشنهاد می‌شود مقاله چگونه جذب روده را بالا ببریم؟ راز جذب بهتر را نیز مطالعه نمایید.

پروبیوتیک را از چه منابعی می‌توان دریافت کرد؟

پروبیوتیک‌ها در برخی مواد غذایی تخمیری و مکمل‌های خوراکی وجود دارند. بااین‌حال، هر غذای تخمیری الزاما حاوی میکروارگانیسم زنده با اثر پروبیوتیکی اثبات‌شده نیست؛ نوع باکتری، فرایند تولید و شرایط نگهداری در این موضوع نقش دارند.

ماست پروبیوتیک بهتر است یا کپسول؟

ماست پروبیوتیک می‌تواند راهی غذایی برای دریافت بعضی میکروارگانیسم‌های زنده باشد و در کنار آن مواد مغذی دیگری نیز فراهم کند. اما ترکیب میکروبی محصولات غذایی با مکمل‌های مورد استفاده در پژوهش‌های بالینی لزوما یکسان نیست.

کپسول یا قرص پروبیوتیک ممکن است سویه‌ها و مقادیر مشخص‌تری داشته باشد؛ بااین‌حال، این ویژگی به‌تنهایی برتری آن را تضمین نمی‌کند. در انتخاب میان این دو، هدف مصرف و شواهد مربوط به فرآورده اهمیت بیشتری از شکل دارویی دارد.

• ماست‌هایی که میکروارگانیسم‌های زنده و فعال دارند
• برخی فرآورده‌های تخمیری که باکتری زنده آن‌ها حفظ شده است
• مکمل‌های خوراکی حاوی سویه‌های مشخص

افراد مبتلا به عدم تحمل لاکتوز باید ترکیبات لبنی را با توجه به تحمل شخصی خود انتخاب کنند. همچنین افراد دارای ضعف سیستم ایمنی یا بیماری شدید، پیش از مصرف مکمل پروبیوتیک باید نظر پزشک را جویا شوند.

تفاوت پروبیوتیک و پری‌بیوتیک چیست؟

پروبیوتیک‌ها میکروارگانیسم‌های زنده مفید هستند، اما پری‌بیوتیک‌ها مواد غذایی انتخابی برای میکروب‌های خاص بدن محسوب می‌شوند. برای نمونه، برخی انواع فیبر غذایی می‌توانند به‌عنوان بستر تغذیه میکروارگانیسم‌های روده عمل کنند. بنابراین، این دو اصطلاح به یک ماده اشاره ندارند و نقش آن‌ها نیز متفاوت است.

مصرف فیبرهای پری‌بیوتیک در بعضی افراد مفید است، اما افزایش سریع مقدار آن می‌تواند تولید گاز را بیشتر کند. در صورت حساسیت گوارشی، مقدار فیبر را به‌تدریج افزایش دهید و به واکنش بدن توجه کنید.

محصولاتی نیز وجود دارند که هر دو جزء پروبیوتیک و پری‌بیوتیک را در کنار هم دارند. این ترکیب به‌خودی‌خود اثربخشی بیشتر را تضمین نمی‌کند و باید شواهد مربوط به محصول و هدف مصرف بررسی شود.

بهترین زمان مصرف پروبیوتیک چه موقع است؟

زمان مناسب مصرف به نوع فرآورده، دستور درج‌شده روی بسته‌بندی و شرایط فرد بستگی دارد. برای همه مکمل‌ها نمی‌توان یک ساعت ثابت، مانند صبح ناشتا یا شب پیش از خواب، تعیین کرد. برخی محصولات همراه غذا و برخی طبق دستور اختصاصی خود مصرف می‌شوند؛ بنابراین، دستور همان فرآورده را رعایت کنید.

• دوز توصیه‌شده را خودسرانه افزایش ندهید.
• شرایط نگهداری و تاریخ انقضا را بررسی کنید.
• در صورت نداشتن بهبود، مصرف را بدون ارزیابی مجدد برای مدت نامحدود ادامه ندهید.
• در صورت مصرف آنتی‌بیوتیک، درباره انتخاب محصول و فاصله زمانی مناسب از داروساز سؤال کنید؛ این فاصله برای تمام فرآورده‌ها یکسان نیست.

عوارض پروبیوتیک چیست؟

پروبیوتیک‌ها در بیشتر افراد سالم اغلب عوارض خفیفی دارند؛ بااین‌حال، ممکن است در شروع مصرف باعث افزایش گاز، نفخ یا ناراحتی شکم شوند. ایمن بودن یک محصول برای افراد سالم به معنای مناسب بودن آن برای تمام گروه‌ها نیست. افراد زیر باید پیش از مصرف مکمل با پزشک مشورت کنند:

• افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند
• بیماران مبتلا به بیماری‌های شدید یا پیچیده
• نوزادان نارس و شیرخواران، به‌ویژه در شرایط پزشکی خاص
• افرادی که چند دارو مصرف می‌کنند یا بیماری زمینه‌ای مهم دارند

در برخی افراد آسیب‌پذیر، عفونت‌های جدی مرتبط با مصرف پروبیوتیک گزارش شده است؛ بنابراین، انتخاب و مصرف این محصولات در این گروه‌ها باید با احتیاط بیشتری انجام شود.

همچنین توجه داشته باشید که مصرف مکمل نباید باعث تاخیر در تشخیص اسهال شدید، یبوست طولانی‌مدت یا نفخ مداوم شود. خون در مدفوع، درد شدید شکم، کم‌آبی یا استفراغ مکرر از نشانه‌هایی هستند که به ارزیابی پزشکی نیاز دارند.

سخن پایانی

پروبیوتیک‌ها می‌توانند در برخی مشکلات گوارشی نقش کمکی داشته باشند، اما اثر آن‌ها برای اسهال، یبوست و نفخ یکسان نیست. مهم‌ترین نکته، انتخاب محصولی است که سویه آن برای مشکل موردنظر بررسی شده باشد؛ نه محصولی که فقط تعداد بیشتری باکتری یا عنوان‌های تبلیغاتی بیشتری دارد. در صورت وجود علائم شدید، طولانی‌مدت یا هشداردهنده، ابتدا علت مشکل را با کمک پزشک مشخص کنید.

سوالات متداول 

1. پروبیوتیک برای اسهال بهتر است یا یبوست؟

اثر آن به سویه و علت مشکل بستگی دارد. برخی محصولات در اسهال مرتبط با آنتی‌بیوتیک و برخی در افزایش دفعات دفع افراد مبتلا به یبوست بررسی شده‌اند، اما هیچ مکملی برای همه این شرایط بهترین انتخاب نیست.

2. آیا مصرف پروبیوتیک باعث نفخ می‌شود؟

بله، بعضی افراد در ابتدای مصرف دچار افزایش گاز یا نفخ می‌شوند. اگر ناراحتی شدید شد یا ادامه پیدا کرد، مصرف را متوقف کنید و درباره ادامه آن با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

3. آیا مصرف روزانه پروبیوتیک ضروری است؟

خیر، برای همه افراد سالم مصرف روزانه مکمل پروبیوتیک ضرورت اثبات‌شده‌ای ندارد. انتخاب مکمل بهتر است بر اساس نیاز مشخص، شواهد مربوط به محصول و توصیه متخصص انجام شود.

4. پروبیوتیک را همراه آنتی‌بیوتیک مصرف کنیم؟

برخی سویه‌ها ممکن است خطر اسهال مرتبط با آنتی‌بیوتیک را کاهش دهند. انتخاب فرآورده و زمان مصرف آن باید با توجه به نوع دارو و شرایط فرد انجام شود؛ پروبیوتیک جایگزین درمان تجویزشده نیست.

5. آیا ماست پروبیوتیک برای سلامت روده کافی است؟

ماست حاوی کشت‌های زنده می‌تواند بخشی از رژیم غذایی باشد، اما ترکیب میکروبی و مقدار آن با مکمل‌های مختلف یکسان نیست. برای درمان یک مشکل مشخص، شواهد مربوط به همان فرآورده اهمیت دارد.

منبع:

my.clevelandclinic.org